Hoe klinkt het als de kwintencirkel hapert? In het kinderboek Tuur Toeval en het geheim van de muziek van onze violiste Karin Gutsche horen kinderen het met eigen oren. Haar nieuwe notenleermethode leert hen van bij de eerste les de taal van echte muzikanten spreken en Casco Phil zorgde met veel plezier mee voor de soundtrack. De opleiding van jonge muzikanten ligt ons immers nauw aan het hart.

Karin Gutsche is violiste en blokfluitiste. Van 1994 tot 2004 speelde ze hedendaagse muziek in het blokfluitkwartet CARRÉ, en van 1996 tot 2006 barokviool bij Musica Antiqua Köln onder leiding van Reinhard Goebel. Sinds de oprichting van Casco Phil maakt ze als violiste deel uit van ons orkest. Daarnaast geeft ze viool- en notenleerles aan de academie van Brasschaat. Onlangs verscheen haar methode in boekvorm — alle info en fragmenten vind je op www.tuurtoeval.be.

Karin, waarom was er nood aan een nieuwe notenleermethode?

“Ik wilde een methode ontwikkelen die kinderen optimaal ondersteunt in hun instrument- of zanglessen. In de beginfase is het muzikale alfabet — de notennamen — ontzettend belangrijk. Daarnaast moet het metrum vanaf het allereerste begin fysiek geïmplementeerd worden; bij muzikanten zit de dirigent immers als het ware in de voet.

Wat de muziektheorie betreft, staat in mijn methode de kwintencirkel centraal. Muzikanten denken vanuit die cirkel, omdat die alles omvat. In het verhaal van Tuur Toeval speelt de kwintencirkel dan ook een cruciale rol. Hij staat opgesteld in de kelder van de caravan van tovenaar Hubert van Caravan en draait dag en nacht door om ervoor te zorgen dat alle muziek in de wereld juist klinkt. Tot er op een dag twee slechteriken opduiken die de boel willen saboteren…

“Kinderen moeten het niet hebben van makkelijke ezelsbruggetjes, maar van een logisch systeem waaruit ze alles zelf kunnen afleiden.”

Ik wil kinderen leren om zelfstandig na te denken. Ze moeten het niet hebben van makkelijke ezelsbruggetjes, maar van een logisch systeem zoals de kwintencirkel, waaruit ze alles zelf kunnen afleiden.

En natuurlijk is er de wondermooie muziek! Ik wil kinderen laten luisteren en zelf laten ervaren hoe spannend bijvoorbeeld een dominantseptiemakkoord klinkt. Toonladders roepen emoties op. Ik vind het nog altijd magisch hoe je je meteen droevig voelt bij mineur en opgewekt bij majeur — een effect dat puur ontstaat door de plaatsing van de halve tonen in de toonladder. Dat blijft toch verbazingwekkend? En dan heb ik het nog niet eens over de Arabische, pentatonische of heletoonstoonladders, waarmee je je meteen in een andere wereld waant. Kinderen gaan daar helemaal in mee!”

Casco Phil speelde een grote rol in het concept van ‘Tuur Toeval’. Hoe ging dat in zijn werk?

“Een boek over muziek moet natuurlijk klinken, en het liefst zo goed mogelijk. Daarom vroeg ik de componisten Hans Cornelis en Peter Knockaert om de muziek te schrijven. Als je leest over de kwintencirkel, wil je uiteraard ook horen hoe die klinkt én wat er gebeurt als hij niet meer juist draait. In het Allegro maestoso uit het 21ste pianoconcert van Mozart hoor je bijvoorbeeld een perfecte kwintencirkel, en Peter Knockaert heeft die muzikaal prachtig verder laten spinnen.

“Een boek over muziek moet klinken, en het liefst zo goed mogelijk.”

Majeur, mineur, pentatonisch of chromatisch: je kunt het simpelweg niet goed beschrijven zonder het te laten horen. Daarom bevat het boek QR-codes waarmee je met één klik naar de fragmenten luistert. Hoewel ik zelf blokfluit en viool speel, waren er veel meer muzikanten, instrumenten en klankkleuren nodig.

Het prachtige thema van Tuur Toeval, geschreven door Hans Cornelis, wordt vertolkt door onze klarinettist Geert Baekelandt met zijn fluweelzachte toon. Onze concertmeester Maximilian Lohse brengt een wondermooie bewerking van Schuberts Ständchen ten gehore. En wie wil weten hoe het klinkt als Hubert van Caravan op zijn piano improviseert in verschillende toonladders, hoort pianist Frederik Martens aan het werk.

Daarnaast hoor je een volledig strijkorkest in de muziek voor de caravan van Hubert van Caravan, gecomponeerd door onze dirigent én uitstekende componist Benjamin Haemhouts. Er is zelfs een uniek stuk waarin de klavecimbelklanken van Ben van Nespen naadloos overgaan in een drumsolo van Philip de Jager. En tot slot zit er een rap in waar de kinderen helemaal weg van zijn. Ja, er zit enorm veel muziek in Tuur Toeval, en Casco Phil was daarin een onmisbare partner!”

Je hebt drie boeken uitgebracht. Waarom deze opzet?

“De reeks bestaat uit het leesboek Tuur Toeval en het geheim van de muziek, het theorieboekje Het boekje van Henriette en het oefenboekje Aretha’s muziekraadsels. Dat laatste is gemaakt door Erika Wauters, die ook het prachtige spelletjesboek Mijn Vakantieboek Muziek schreef (zie www.mijnmuziekboek.be).

Het overkoepelende verhaal moest spannend blijven. Als je de verhaallijn telkens moet onderbreken om theorie uit te leggen, haken kinderen af. Daarom heb ik de slimme kip Henriette bedacht. Zij maakt voor Tuur Toeval een eigen boekje waarin ze alles bundelt wat je moet weten om liedjes en melodietjes te onthouden. Dat is namelijk de grote hamvraag van de mol aan het begin van het verhaal: hij is bang dat hij zijn zelfbedachte muziek vergeet, omdat hij niet weet hoe hij die moet opschrijven.

Aretha, de leidster van het kippenkoor, vult dit aan met een raadselboekje vol leuke oefeningen voor haar kippen. Tijdens de lessen lees ik nu eerst voor uit het grote verhaal, waarna we samen met de theorie aan de slag gaan in Het boekje van Henriette.”

Kan elke leerkracht notenleer deze methode in zijn of haar lessen implementeren?

“Ja, natuurlijk! De methode leent zich daar perfect voor. Op www.tuurtoeval.be staan de wekelijkse lessen van het eerste jaar overzichtelijk klaar. Voor startende leerkrachten is dit lesmateriaal direct en kant-en-klaar te gebruiken, maar je kunt de boeken natuurlijk ook als aanvulling in je eigen lessen integreren.”

Meer weten?

Ontdek de methode, beluister de fragmenten en bestel de boeken op www.tuurtoeval.be.

Het spelletjesboek Mijn Vakantieboek Muziek van Erika Wauters vind je op www.mijnmuziekboek.be.